به جهت احترام مسجدالحرام، ورود به این مکان مقدس، آدابی دارد. از جمله اینکه:
الف) استقرار در مکان مناسب قبل از ورود به مسجد
پس از آن كه حاجى وارد مكه شد، براى آنكه بتواند مناسك و اعمال خود را به خوبى و با كمال توجه و تمرکز و نیز با حال خضوع و خشوع انجام دهد، بهتر آن است كه ابتدا به محل استقرار خود رفته، وسايل و اسباب سفر را مستقر و پس از رفع خستگى، غسل کرده، سپس وضو بگيرد و به طرف مسجدالحرام حركت كند؛ لذا در روایات چنین وارد شده است:
1- امام صادق (ع) در اين زمينه فرمود: «هرگاه حاجى يا عمره گزار، به مكه وارد شد، ابتدا وسايل خود را مستقر سازد، سپس آهنگ مسجدالحرام كند». (اشاره به فکر راحت و توجه کافی در ورود به مسجدالحرام).
2- عمران حلبى می گويد: از امام صادق (ع) پرسيدم آيا زنان هنگام رفتن كنار كعبه غسل كنند؟ حضرت فرمود: آرى، همانا خداوند متعال می فرمايد: أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ. (اشاره به مستحب بودن غسل توسط همه زائران بیت الله الحرام).
ب) سلام و دعا هنگام ورود به مسجد
یکی از آداب ورود به مسجدالحرام، اهدای سلام به پیامبران عظیم الشأن الهی و درخواست مغفرت و آمرزش از پروردگار است. لذا در روایات وارد شده که هر گاه به در مسجد رسيدى بايست و بگو: «السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَكَاتُهُ، السَّلامُ عَلَى أَنْبِيَاءِ اللهِ وَ رُسُلِهِ السَّلامُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ الرَّحْمَنِ، السَّلامُ عَلَى الْمُرْسَلِينَ وَ الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ؛
سلام و درود و رحمت خدا بر تو اى پيامبر. به نام خدا و به يارى خدا و از خدا و آنچه خدا بخواهد. و درود و سلام بر پيامبران و رسولان خدا، سلام بر رسول خدا، سلام بر ابراهيم وحمد و سپاس مخصوص خداوند جهانيان است».
پس از آنكه داخل مسجد شدى دو دست خود را بالا بياور و رو به كعبه كن و بگو:
«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ فِي مَقَامِي هَذَا، فِي أَوَّلِ مَنَاسِكِي، أَنْ تَقْبَلَ تَوْبَتِي وَ أَنْ تَجَاوَزَ عَنْ خَطِيئَتِي وَ تَضَعَ عَنِّي وِزْرِي، الْحَمْدُ للهِ الَّذِي بَلَّغَنِي بَيْتَهُ الْحَرَامَ، اللَّهُمَّ إِنِّي أَشْهَدُ أَنَّ هَذَا بَيْتُكَ الْحَرَامُ، الَّذِي جَعَلْتَهُ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَ أَمْناً مُبَارَكاً وَ هُدًى لِلْعَالَمِينَ، اللَّهُمَّ إِنِّي عَبْدُكَ وَ الْبَلَدُ بَلَدُكَ وَ الْبَيْتُ بَيْتُكَ، جِئْتُ أَطْلُبُ رَحْمَتَكَ وَ أَؤُمُّ طَاعَتَكَ، مُطِيعاً لِأَمْرِكَ، رَاضِياً بِقَدَرِكَ، أَسْأَلُكَ مَسْأَلَةَ الْمُضْطَرِّ إِلَيْكَ الْخَائِفِ لِعُقُوبَتِكَ، اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ وَ اسْتَعْمِلْنِي بِطَاعَتِكَ وَمَرْضَاتِكَ»
بار خدايا! همانا من در اين مكان و در آغاز مناسك خود، از تو می خواهم توبه مرا بپذيرى و از خطاهايم درگذرى و بار گناهم را فرو نهى و سپاس خداوندى را كه مرا به بيت حرام خود رساند، بار خدايا! شهادت می دهم كه اين خانه، خانه حرام تو است، كه آن را محل اجتماع مردم و مركزى امن و هدايتگر جهانيان قرار دادى. بار خدايا! من بنده تو هستم، شهر، شهر تو و خانه، خانه تو است، تو را اراده كرده ام، به سوى تو آمدهه ام و رحمت تو را می طلبم و طاعت تو را اراده كرده ام، فرمانبردار امر تو هستم و راضى به تقدير تو و از تو درخواست می كنم همچون بيچاره مضطرى كه ازعقوبت تو در هراس است. بار خدايا! درهاى رحمتت را به سوى من بگشاى و مرا در مسير بندگى خود و آنچه موجب خشنودى تو است به كار گير».
ج) ورود به مسجد از باب بنی شیبه
مستحب است حاجى هنگام ورود به مسجدالحرام، از باب بنى شيبه وارد شود. اين باب پيش تر پشت مقام حضرت ابراهيم (ع) قرار داشته كه در تصاوير قديمى مسجدالحرام مشخص است، ليكن امروزه نشانى از آن باقى نمانده است. دليل اين عمل مستحبى را امام صادق (ع) اين چنين بيان فرموده اند: «بت هُبَل را كه اميرمؤمنان، على (ع) هنگام بالا رفتن بر دوش رسول خدا (ص) از بام كعبه به زمين انداخت، در باب بنى شيبه دفن كردند و از اين رو، ورود به مسجدالحرام از این درب، به خاطر رد شدن از روی این بت، سنت شد».
هُبل بزرگترين بُتى بوده كه اعراب جاهلى آن را می پرستيدند. معناى اين سخن آن است كه هر حاجى هنگام ورود به مسجدالحرام بايد بت ها را زير پا گذاشته و سپس وارد شود. در روایتی نیز وارد شده که پيامبر (ص) از بنى شيبه وارد شد و از درِ بنى مخزوم به سمت صفا خارج گشت.
د) شهادت به وحدانیت خداوند و رسالت پیامبر
سومین ادب ورود به مسجدالحرام، این است که هنگامی که زائر مقابل حجرالاسود رسید به وحدانیت خداوند و رسالت پیامبر اکرم (ص) شهادت داده و به دشمنی با طاغوت ها، بت ها و شیطان، تصریح نماید.
امام باقر (ع) فرمود: هر گاه به مسجدالحرام وارد شدى و مقابل حجرالاسود رسيدى، بگو:
«أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ آمَنْتُ بِاللهِ وَ كَفَرْتُ بِالطَّاغُوتِ وَ بِاللّاتِ وَالْعُزَّى وَ بِعِبَادَةِ الشَّيْطَانِ وَ بِعِبَادَةِ كُلِّ نِدٍّ يُدْعَى مِنْ دُونِ اللهِ؛
شهادت می دهم كه جز خداوند يكتا معبودى وجود ندارد و شهادت می دهم كه محمد (ص) بنده و رسول خدا است، به خدا ايمان آوردم و به طاغوت و لات و عُزَّى و پرستش شيطان و هر كه جز خدا پرستش شود كفر ورزيدم».
سپس به حجر الأسود نزديك و (اگر امكان استلام و دست کشیدن بر حجر الأسود به راحتى وجود داشت) آن را با دست راست لمس كن و بگو:
«بِسْمِ اللهِ و اللهُ أَكْبَرُ، اللَّهُمَّ أَمَانَتِي أَدَّيْتُهَا وَ مِيثَاقِي تَعَاهَدْتُهُ لِتَشْهَدَ عِنْدَكَ لِي بِالْمُوَافَاةِ؛
«به نام خدا، و خداوند بزرگتر از آن است كه به وصف درآيد، بار خدايا! اين امانت من است كه آن را ادا نمودم و پيمان من است كه به آن وفا نمودم، براى آن كه نزد تو شهادت دهد كه من به پيمان خود وفا دارم.»
هـ) کنارگذاشتن تکبر در محضر پروردگار با ورود با پای برهنه
یکی دیگر از آداب این خانه مقدس و مسجد مکرم، ورود با پای برهنه است. (کنایه از کنار گذاشتن تکبر و خود بزرگ بینی در محضر پروردگار).
معاوية بن عمار از امام صادق (ع) نقل كرده كه: هنگام ورود به مسجدالحرام، با پاى برهنه و با آرامش و وقار و خشوع داخل شو.
همچنين حضرت فرمودند: «كسى كه با خشوع وارد مسجدالحرام شود، خداوند اگر بخواهد او را می آمرزد.» از آن حضرت پرسيدم: خشوع چيست؟ فرمود: آرامش قلب. با تكبر و خود بزرگ بينى وارد مشو.
و) دعا با تضرع و خشوع در نزد پروردگار
غلام امام باقر (ع) می گوید: همراه با حضرت (ع)، براى حج بيرون شديم. چون وارد مسجدالحرام شد، صداي آن حضرت به گريه بلند شد. گفتم: پدر و مادرم فدايت! مردم نگاهت می كنند. كمى آهسته تر! فرمود: «واى بر تو، اى افلح! چرا نگريم؟ شايد خداى متعال با نظر رحمت، به من بنگرد و با اين نگاه، فردا نزد او رستگار شوم» و سپس طواف كرد. آن گاه نزد مقام (ابراهیم) آمد و ركوع كرد و چون سر از سجده برداشت، آن قدر اشك ريخته بود كه سجده گاهش خيس شده بود.
كشف الغمّة، به نقل از نضر بن كثير می نویسد: من و سفيان، خدمت امام صادق (ع) رسيديم. گفتم: به بيت الله الحرام می روم. مرا دعايى بياموز. فرمود: «هر گاه به حرم رسيدى، دست خود را بر ديوار بگذار و بگو: اى سبقت گيرنده بر فوت! اى شنواى صوت! اى آن كه پس از مرگ، استخوان را با گوشت می پوشانى!» و آن گاه هر چه خواستى، دعا كن».
اگر حاجيان با رعايت اين آداب وارد مسجدالحرام شوند و در انجام مناسك خود، عبوديت خدا را تمرين و عاشقانه اعمال حج را انجام دهند، به يقين تأثير شگرفى در آنان ايجاد واز ثمرات حج بهره مند خواهند شد.
بی حرمتی به کعبه
متأسفانه گاهى مشاهده می شود كه حاجيان در مسجدالحرام پشت به كعبه نشسته و با دوستان خود گفتگو می كنند، اين نه تنها خلاف سنت رسول خدا (ص) است، بلكه حاجيان را از ثواب نگاه به كعبه نيز محروم می كند.