مَقام ابراهيم
مقام ابراهيم (ع) از كهن ترين آثار موجود در مسجدالحرام است. بعضى از مفسّران در تفسير آيه ... «فِيهِ آياتٌ بَيِّناتٌ» ... گفته اند: مقصود از نشانه هاى روشن، جاى دو پاى ابراهيم (ع) بر این سنگ (مقام) است.
در حقيقت اين مقام، سنگى از بهشت بوده كه ايشان بر آن ايستاده و مردم را براى حج فرا می خواندند و نيز گفته اند: كسانى كه در اين روزگار عازم حج می شوند، نداى ابراهيم (ع) را در آن روز لبيك گفته اند. همچنين خداوند مىفرمايد: «وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى ...؛ و مقام ابراهيم (ع) را نمازگاه (محل خواندن نماز) قرار دهيد». مفسران با استناد به رواياتى، می گويند: در حقیقت به مردم چنین فرمان داده شده كه در كنار اين مقام، نماز گزارند؛ از اينرو، نبايد نماز طواف را جلوتر از مقام خواند.
درباره شكل گيرى مقام ابراهيم چند وجه محتمل است
1. هنگام ساختن كعبه، حضرت ابراهيم (ع) روى اين سنگ می ايستاده است. در آن حال، سنگ، به اعجاز الهى، نرم و اثرپذير شد و اثر پا بر روى آن ماند.
2. وقتى كه حضرت براى بار دوم به مكه بازگشت، همسر اسماعيل (ع) گفت: پياده شويد تا سر شما را شستشو دهم. حضرت هنگام پياده شدن، روى سنگ پا گذاشت و در آن سنگ اثر كرد.
3. زمانی که حضرت ابراهیم در مقام امتثال فرمان خداوند «وَأَذِّنْ فِى النَّاسِ بِالْحَجِ؛ و در میان مردم، بانگ حج برآور» بر آمد، بالاى آن سنگ رفت و در اين حال، اثر پا در سنگ پديد آمد. به هر تقدير، اصل پاگذاشتن حضرت ابراهيم (ع) بر سنگ سخت و فرو رفتن جاى پاى مبارك ایشان در این سنگ و ماندن اثر پا در آن سنگ مسلم است و همين را معجزه آن حضرت تلقى كردند.
مشخصات مقام
مقام حضرت ابراهيم (ع) سنگي به ارتفاع 20 سانتي متر با ابعاد 38 در 36 سانتى متر و به صورت مكعب است كه دورن محيطی قرار گرفته که سطح آن 146 سانتی متر و محيط قاعده اش 150 سانتي متر می باشد و جاي پاي حضرت، به اندازه نصف ارتفاع سنگ، در آن فرو رفته است. گفته می شود رنگ آن، رنگى ميانه زرد و قرمز است. از زمان مهدي عباسى بدين سو، اين سنگ با طلا پوشانده شد و در محفظه اى قرار گرفت تا صدمه اى نبيند.
محمد طاهر كردي كه خود ابعاد مقام را اندازه گرفته، در كتابش می گويد: مقام ابراهيم (ع) از سنگى تشكيل شده كه آنچنان سفت و محكم نيست و رنگ آن بين زرد و قرمز است كه به سفيدى تمايل بيشترى دارد. سنگ مقام ابراهيم (ع) آن چنان سبك است كه ضعيف ترين افراد هم می توانند آن را بردارند.
بر روى اين سنگ شريف، اثر كف دو پاى ابراهيم خليل (ع) فرو رفته است. اين فرورفتگى به مقدار نيمى از ارتفاع سنگ می باشد. عمق يكى از دو پا ده سانتيمتر و ديگرى نه سانتي متر است. اثر انگشتان پا بر اثر گذشت زمان، محو شده و هم اكنون در اين جاى پا ديده نمی شود؛ اما با كمى دقّت، اثر پاشنه پاها قابل تشخيص است.
اين دو نقطه بر اثر كثرت دست كشيدن مردم و تبرك جستن به آن، از ناحيه كف پا وسيع تر شده است. همچنان كه اثر دو پا نيز به علت تبرّك جستن مردم در طول اين چهار هزار سال فراختر گرديده است.
جهت قبله ايران
اين هم افزودنى است كه ايرانيان برابر مقام ابراهيم به سوى كعبه نماز می خوانند؛ يعنى جهت جغرافيايى ايران به سمت قبله، در زاويه ميان ضلع حجر الاسود و ركن عراقى است.