صحرای عرفات
عرفات، نام صحرايى است وسيع و هموار با مساحت حدود ۱۸ كيلومتر مربع، كه در ۲۲ كيلومترى جنوب شرقى مكّه در ميان راه طائف و مكه قرار دارد.
خداوند سرزمين مقدس عرفات را كه حوادث مهمى در طول تاريخ به خود ديده، براى ضيافت و پذيرايى از ميهمانان خود مقرر و سفره خاص انعام و اكرامش را در دامنه «جبل الرّحمه» گسترانيده و از عموم ميهمانان و زائران بيت الله دعوت كرده تا در ساعت و روز معين، همه با هم، گرد خوان نعمت بی دريغش بنشينند و از لطف و رحمت بيكرانش برخوردار شوند. اين وقوف از ظهر شرعى تا غروب آفتاب روز نهم ذى حجه است و پس از آن می توان از عرفات به سوى مزدلفه خارج شد.
اين وقوف يكى از اركان حج تمتّع است و در صورت تحقق نيافتن آن، حج محقق نمی شود.
گفتنی است که اين دشت نسبتاً هموار، دو نقطه مهم دارد:
الف: جبل الرحمة: كوهى سنگى كه پيامبر (ص) در حجّة الوداع برآن ايستاد و دعا كرد.
ب: مسجد نمره: در محلّ خيمه اى كه پيامبر (ص) در همان سفر برپا ساخت.
در ميان مشاعر، تنها عرفات بيرون حرم واقع شده است که در ادوار مختلف تاريخى تا به امروز، اطراف عرفات را با علائم و تابلو به طور دقيق مشخص كرده اند.
علت نامگذاري
در نامگذارى آن به «عرفات» اقوال مختلفى است. بعضى آن را جمع عَرَفه و به معناى كوه و بلندى ذكر كرده اند؛ بعضى نيز از عرفان، معرفت و شناخت دانسته اند و براى چنين نامگذارى نيز، ريشه هاى تاريخى قائل شده اند. درباره نامگذارى اين منطقه به عرفات، موارد ذيل قابل اشاره هستند:
1. وقتى جبرئيل امين مراسم حج را به آدم (ع) يا به ابراهيم خليل (ع) آموخت، در پايان به او گفت: عَرَفْت؟ آيا شناختى؟
2. آدم و حوّا بعد از خروج از بهشت و فرود در زمین (حضرت آدم بالای کوه صفا و جناب حوا بالای کوه مروه)، در اين منطقه يكديگر را شناختند (تَعارَفا) و یکدیگر را باز يافتند.
3. گروهى نيز گفته اند، عرفات (به معناى آشنايى) به آن علت است كه حضرت ابراهيم (ع) در اينجا براى قربانى كردن اسماعيل (ع) خواب ديد و لذا نسبت به وظيفه خود آشنا و عارف شد.
4. ديگرى گفته است: از آن جهت كه حاجيان در اين سرزمين با يكديگر آشنا می شوند، اين روز را روز «عرفه» و اين سرزمين را «عرفات» نام نهاده اند.
5. برخى را نيز عقيده بر آن است كه: چون يكى از معانى «عِرْف» صبر و بردبارى است و حاجيان براى رسيدن به عرفات و وقوف در آن رنج و زحمت فراوانى را متحمّل می شوند، بدين جهت اين مكان را عرفات ناميده اند.
مشخصات جغرافیایی صحرای عرفات
طول تقريبى اين صحرا، ۱۲ و عرض آن ۵/۶ كيلومتر است. بنابراين، بخش بسيارى از آن، از حرم خارج است. اين منطقه به وسيله كوه هايى كه به شكل نيم دايره در اطرافش قرار دارد، مشخص شده است.
اگر منطقه عرفات را به صورت كمان (نیم دایره) در نظر بگيريم، اطراف قوس اين كمان را رشته كوه هايى فرا گرفته است كه وتر آن وادى عُرَنَه است.
عرفات از طرف شمال شرقى محدود است به كوه اسمر كه آن را «جبل سَعْد» نيز می گويند، و از مشرق به كوه أشهب كه آن را «مِلْحه» نيز خوانند و ارتفاعش از قبلى كمتر است، و از جنوب به سلسله كوهى كه مرتفع ترين آن را «ام الرضوم» نامند، از قسمت شمال غربى و مغرب نيز محدود است به وادى عرنه. كه تمامى اين مناطق از آن قريش بوده است.