مشعرالحرام يا مزدلفه
اين سرزمين كه در محدوده حرم است، درّه اى است كم وسعت كه بين عرفات و منا واقع شده، طول آن تقريباً چهار كيلومتر است و پس از وادى يا درّه «مئذمين» قرار دارد و محدوده آن با تابلوهاى بسيار بزرگى معين شده و با جمله «بداية مزدلفه» يا «نهاية مزدلفه» می توان حدود آن را شناخت.
حجاج بايد بعد از غروب روز عرفه؛ يعنى پس از پايان وقوف اختيارى در عرفات، به اين سمت حركت كنند تا از آن هنگام تا طلوع آفتاب روز دهم ذىالحجه - همان روز-، اعمال مخصوص اين مكان را انجام دهند.
در اين مكان، ضمن بيتوته و عبادت در شب، مىتوان سنگريزهه هايى را كه به لحاظ شكل و نوع، تنها در اين منطقه يافت می شود، براى رمى جمرات در منا جمع آورى كرد.
وقوف در اين مدت از اركان حج است.
خداوند در قرآن از اين سرزمين، اینگونه ياد كرده است:
«لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْكُرُوا اللهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ وَ اذْكُرُوهُ كَما هَداكُمْ وَ إِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ - ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ وَ اسْتَغْفِرُوا اللهَ إِنَّ اللهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ؛
بر شما گناهى نيست كه [در ايام حج] از پروردگارتان [به وسيله تجارت و داد و ستد] فضل و روزى و منافع مادى بطلبيد. و هنگامى كه از عرفات كوچ كرديد، خدا را در مشعر الحرام ياد كنيد. [آرى] او را ياد كنيد همان گونه كه شما را هدايت كرد. و همانا شما پيش از اين از گمراهان بوديد. - سپس از همان جايى كه مردم روانه می شوند [به سوى منى] روانه شويد، و از خدا آمرزش بخواهيد؛ زيرا خدا بسيار آمرزنده و مهربان است. (سوره بقره/198-199)
وجه تسميه
در وجه تسميه آن، مطالب فراوانى گفته شده؛ از جمله اين كه:
• از امام صادق (ع) نقل شده است: جبرئيل پس از پايان وقوف در عرفات، به ابراهيم گفت: «يَا إِبْرَاهِيمُ ازْدَلِفْ إِلَى الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ…» و به همين علت اين مكان را مزدلفه ناميدند. مشعر در محدوده حرم واقع شده و به همين علت آن را مشعرالحرام گويند.
• امام صادق (ع) فرمود: به مشعر، «جمع» گفته می شود، چون حضرت آدم (ع) بين نماز مغرب و عشاء جمع كرد. و «ابطح» گفته می شود، چون آدم (ع) مأمور شد در مسيلِ مشعر، تا طلوع صبح بماند. سپس مأمور شد كه از كوهِ مشعر بالا رود و چون خورشيد بر او تابيد، به گناهش اعتراف كند و آدم (ع) چنان كرد و اين اعتراف سنّتى در ميان فرزندانش قرار داده شد. سپس آدم (ع) قربانى كرد، خداوند آتشى از آسمان فرستاد و قربانى آدم (ع) را گرفت.
• معاوية بن عمّار، از حضرت صادق (ع) نقل كرده كه فرمود: مزدلفه را به اين خاطر مزدلفه ناميدند كه حاجی ها از عرفات به سويش كوچ می كنند.
• مزدلفه كه نام ديگر آن است، اسم فاعل از ازدلاف، به معناى تقدم يا نزديكى و برگرفته از «زُلَف» است؛ زيرا مردم در اين مكان، به خدا تقرّب پيدا می كنند يا حجاج در اين مكان اجتماع كرده و به هم نزديك می شوند. نامگذارى اين نقطه به مزدلفه، يعنى محل ازدحام مردم، به دليل اجتماع تمامى حجاج در شب دهم ذى حجه در این مکان است.
• مَشْعَر اسم مكان شعور است و در اين سرزمين بايد پس از شناخت در عرفات به شعور و آگاهى رسيد.