مسجد البيعه
زمانى كه مردم يثرب با اسلام آشنا شدند، در ايام حج، و در جمره عقبه، براى نخستين بار با رسول خدا (ص) بيعت كردند و پس از آن بود كه اسلام در مدينه گسترش يافت. اين رويداد مهمى بود كه مسلمانان عظمت و بزرگى آن را درك كرده و به همين دليل، در محل اين بيعت، مسجدى ساختند كه به نام «مسجد البيعه» شهرت يافت.
در كتاب اخبار مكه به طور مفصل داستان بيعت عقبه ذيل عنوان مسجد البيعه نوشته شده و اسامى كسانى از انصار را كه در آن شبِ ترسناك در عقبه با رسول خدا (ص) بيعت كردند، آورده است. در همين شب بود كه امام على (ع) در كنار محل ورودى شعب مراقب بود تا دشمنان به اينجا نفوذ نكنند.
مسجد ياد شده حدود ۵۰۰ متر پايين تر از جمره عقبه، در سمت راست كسى است كه به سوى مكه، در جهت جنوب جمرات می رود.
این مسجد در طول تاريخ
به نقل از ابن فهد، مسجد البيعه در سال ۱۴۴ هجرى ساخته شده است. اين مطلب بر اساس كتيبه اى بوده كه در مسجد البيعه وجود داشته است. وى ذيل حوادث آن سال می نويسد: در اين سال مسجدى بنا شد كه آن را مسجد البيعه می نامند؛ اين مسجد در نزديكى عقبه قرار دارد، جايى كه حدّ نهايى منا از طرف مكه است. مسجد ياد شده، در شِعبى است كه دست چپ كسى است كه از منا به سوى مكه می رود. فاصله مسجد البيعه تا جمره عقبه يك غَلْوَه يا اندكى بيشتر است. همو ذيل حوادث سال ۶۲۰ می نويسد: خليفه عباسى المستنصر بالله، در اين سال مسجد البيعه را كه در نزديكى منا است، تعمير كرد.
اخبارى درباره بازسازى آن در دوره عثمانى به دست سلاطين ترك نقل شده است. همچنين آمده است كه دو كتيبه در اين مسجد هست؛ يكى به ساخته شدن آن به دست ابوجعفر منصور دوانیقی در سال ۱۴۴ هجرى و ديگرى به ساخته شدن آن در دوران مستنصر عباسى در سال ۶۲۹ اشاره دارد.
مساحت مسجد در آخرين بازسازى ۳۷۵ متر مربع و بدون سقف بوده است.
در حال حاضر
در حال حاضر، منطقه منى بسيار توسعه يافته و بخش هاى زيادي از دو كوه در دو طرف جمرات برداشته شده و پل هاى چند طبقه تازه اى در اطراف آن ساخته شده است. مسجد كه زمانى درون شعبى بر فراز تپه اى كه اطرافش كوه بود، قرار داشت، اكنون با صاف كردن آن كوه ها، حتى تا ده ها متر آن سوتر، اطراف مسجد خالى از كوه و تپه و در عوض خيابان كشى و پل سازى شده است. همينكه اين بنا با اين توسعه شگفت برجاى مانده، بايد شكر كرد.
سزاوار است حجاج، چند روزى را كه در منا هستند، به اين مسجد آمده و با اقامه نماز در آنجا، اين مسجد متبرك را از مظلوميت بيرون آورند؛ زيرا همان طور كه گفته شد، از محل اين مسجد است كه اسلام از حصار تنگ مكه بيرون آمد و به محيط مدينه نفوذ كرد و راه پيروزى را به سرعت پيمود.